Lange tijd dacht ik dat beter leiderschap begon met meer kennis. Dus volgde ik opleidingen. Las ik boeken. Verdiepte ik me in nieuwe modellen en methodieken. En iedere keer leerde ik iets waardevols. Toch bleef ik in mijn werk situaties tegenkomen die me nieuwsgierig maakten. Waarom leek een verandering in de ene organisatie te werken en liep dezelfde aanpak ergens anders vast? Waarom bleef een vraagstuk zich herhalen, terwijl iedereen zichtbaar zijn best deed? En waarom voelde ik soms dat er iets speelde waarvoor ik de woorden nog niet had?
Als ik nu terugkijk op mijn jaren als leidinggevende, projectmanager en interim manager, zie ik ook momenten waarop ik dingen anders zou aanpakken. Niet omdat ik het toen verkeerd deed. Ik deed op dat moment wat ik dacht dat het beste was. Maar omdat ik inmiddels anders heb leren kijken. Dat besef heeft mij milder gemaakt. Naar mezelf. En misschien nog wel meer naar de leiders met wie ik vandaag werk.
Want ik weet hoe ingewikkeld het is. Hoe verleidelijk het is om snel een oplossing te zoeken.
Om de spanning weg te nemen. Om duidelijkheid te willen creëren. Dat is heel menselijk. Ik herken die neiging ook in mezelf.
Juist daarom geloof ik niet dat beter leiderschap begint met méér weten. Ik geloof dat het begint met de bereidheid om nieuwsgierig te blijven.
Niet alles laat zich oplossen
In organisaties werken we met feiten. Met cijfers. Met analyses. Met plannen.
En die hebben allemaal hun waarde.
Tegelijkertijd merk ik steeds opnieuw dat sommige vraagstukken zich niet laten begrijpen door alleen naar de feiten te kijken. Er speelt vaak meer.
Een geschiedenis. Een patroon. Een loyaliteit. Een spanning die voelbaar is, maar nog geen woorden heeft gekregen. Dat zie je niet terug in een rapport. En toch kan het veel invloed hebben op wat er in een organisatie gebeurt.
Steeds vaker vraag ik me daarom af: Waar kijken we eigenlijk naar?
En misschien nog wel belangrijker: Waar kijken we nog niet naar?
Anders kijken begint met vertragen
Wanneer een vraagstuk ingewikkeld wordt, is mijn eerste neiging soms nog steeds om een oplossing te zoeken. Misschien herken je dat.
Toch heb ik geleerd dat juist dát vaak het moment is waarop vertragen helpt. Niet omdat vertragen een doel op zich is. Maar omdat je pas werkelijk kunt onderzoeken wanneer je jezelf toestemming geeft om nog even niet te weten.
Ik kom situaties tegen waarin mensen met de beste intenties hard werken aan een oplossing.
Soms ontdekte ik, wanneer ik langer onderzocht, dat we vooral bezig waren de spanning weg te nemen. Terwijl het oorspronkelijke vraagstuk nog steeds aandacht vraagt.
Dat is geen oordeel. Het is een menselijke neiging. En misschien begint anders kijken juist met het opmerken van die neiging.
Professionele waarneming
De afgelopen tijd ben ik steeds vaker op zoek gegaan naar woorden voor wat ik in mijn werk eigenlijk doe.
Woorden doen ertoe. Ze helpen om ervaringen bespreekbaar te maken.
Ik merkte dat woorden als observeren of goed kijken voor mij niet helemaal de lading dekken.
Ze beschrijven wat je doet. Maar niet de kwaliteit waarmee je aanwezig bent bij een vraagstuk. Daarom ben ik de term professionele waarneming gaan gebruiken.
Niet omdat het een nieuw model is. En ook niet omdat ik de waarheid in pacht heb.
Maar omdat deze woorden mij op dit moment helpen om iets te beschrijven wat ik steeds vaker ervaar. Voor mij betekent professionele waarneming dat je verschillende bronnen van informatie serieus neemt.
De feiten. Je ervaring. Patronen die zich herhalen. Datgene wat mensen zeggen. En soms juist wat niet gezegd wordt.
Ook intuïtie hoort daar voor mij bij. Niet als waarheid. Maar als een uitnodiging om verder te onderzoeken. Mijn intuïtie vertelt mij niet wat waar is. Mijn intuïtie vertelt mij waar ik nieuwsgierig naar mag zijn.
Misschien ontwikkelt deze term zich de komende jaren nog verder. Dat zou zomaar kunnen.
Voor nu helpt hij mij om woorden te geven aan een manier van kijken die ik zelf nog iedere dag verder ontdek.
Leiderschap vraagt geen perfectie
Ik geloof niet dat goede leiders alle antwoorden hoeven te hebben. Ik geloof ook niet dat ik die heb. Wat ik wel geloof, is dat leiderschap begint met de bereidheid jezelf steeds opnieuw te onderzoeken.
Waar reageer ik vanuit gewoonte? Waar wil ik te snel oplossen? Waar vind ik het moeilijk om spanning te verdragen? En wat gebeurt er wanneer ik mezelf daarin met wat meer zachtheid en compassie tegemoet treed?
Misschien is dat wel de eerste stap. Niet alleen anders kijken naar de organisatie. Maar ook anders leren kijken naar jezelf.
Een uitnodiging
Ik schrijf dit blog niet omdat ik de antwoorden heb. Ik schrijf het omdat ik merk dat het onderzoeken van deze vragen mijn manier van werken én mijn manier van leidinggeven heeft veranderd.
Misschien herken je iets van jezelf in mijn zoektocht. Misschien ook niet.
Maar als dit blog je uitnodigt om één moment langer stil te staan voordat je handelt…
Om met iets meer nieuwsgierigheid naar jezelf of naar een vraagstuk te kijken…
Dan heeft het voor mij al iets in beweging gebracht. Want misschien hoef je niet méér te weten. Misschien mag je anders leren kijken.
